Deklaracja Gdańska po szczycie wschodniej flanki. Rosja wskazana jako główne zagrożenie
W Gdańsku przyjęto wspólne stanowisko państw wschodniej flanki
W Gdańsku odbył się Szczyt Wschodniej Flanki, zorganizowany równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy. Spotkanie zakończyło się przyjęciem Deklaracji Gdańskiej, w której państwa uczestniczące uznały Rosję za największe, bezpośrednie i długoterminowe zagrożenie dla bezpieczeństwa, pokoju i stabilności obszaru euroatlantyckiego. Dokument potwierdził też wspólne podejście do ochrony wschodnich granic Unii Europejskiej oraz potrzebę dalszego wzmacniania zdolności obronnych całego regionu.
W obradach uczestniczyli prezydenci Litwy i Rumunii oraz premierzy Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji. W rozmowach brali udział także przedstawiciele instytucji europejskich, w tym szefowa Komisji Europejskiej oraz komisarz do spraw obrony. Podczas spotkania podkreślono, że bezpieczeństwo państw graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą nie jest wyłącznie sprawą regionu, ale odpowiedzialnością całej Unii Europejskiej.
„Cieszę się, że kolejny raz wschodnia flanka z pełnym wsparciem Unii Europejskiej pokazała dziś pełną jedność oraz solidarność. Niech to będzie znak ostrzegawczy dla tych, którzy planują coś złego wobec nas”
Donald Tusk, premier
„Polska od lat nalegała, aby obrona wschodniej flanki była odpowiedzialnością całej UE. Dlatego dziś w tym gronie rozmawialiśmy z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony”
Donald Tusk, premier
W przyjętej deklaracji zapisano również konieczność dalszego szerokiego wsparcia dla Ukrainy. Wskazano trzy obszary tego wsparcia: militarny, finansowy i polityczny. Sygnatariusze poparli także integrację Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi, co było jednym z ważniejszych punktów wspólnego stanowiska ogłoszonego po zakończeniu obrad.
Uczestnicy spotkania zadeklarowali rozwój wspólnych projektów obronnych, modernizację infrastruktury oraz zwiększanie wydatków na bezpieczeństwo. Te zapisy mają znaczenie praktyczne, ponieważ dotyczą zarówno inwestycji wojskowych, jak i przygotowania zaplecza transportowego oraz logistycznego potrzebnego do szybkiego reagowania w razie zagrożenia. W ten sposób szczyt w Gdańsku połączył ocenę sytuacji bezpieczeństwa z konkretnym planem dalszych działań.
Współpraca z USA i UE została wskazana jako filar bezpieczeństwa
Podczas spotkania wielokrotnie wracał temat więzi transatlantyckich. Liderzy państw wschodniej flanki podkreślali, że współpraca obronna ze Stanami Zjednoczonymi pozostaje jednym z podstawowych elementów bezpieczeństwa Europy. W ocenie uczestników obecność USA wzmacnia odstraszanie i stabilność w regionie, szczególnie w sytuacji rosnącego napięcia na granicach wschodnich.
„Nie mamy wątpliwości, że obecność i współpraca z USA dobrze służy bezpieczeństwu Europy i państw wschodniej flanki”
Donald Tusk, premier
Premier zwracał uwagę, że sytuacja w regionie pozostaje niestabilna. Wskazał, że w najbliższych tygodniach i miesiącach można spodziewać się różnych form eskalacji. Dlatego państwa położone najbliżej potencjalnych źródeł zagrożeń chcą działać wspólnie i zawczasu przygotowywać odpowiedź polityczną, wojskową i organizacyjną.
„Podzielamy bez wyjątku opinię, że sytuacja jest bardzo niestabilna. Można spodziewać się rozmaitego typu eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Będziemy chcieli przygotować się jako grupa państw bezpośrednio wystawionych na to ryzyko, bo graniczących z Rosją, Białorusią, Ukrainą”
Donald Tusk, premier
Wspólny przekaz ze szczytu dotyczył także jedności w obrębie całego kontynentu. Premier Rumunii Nicușor Dan podkreślił, że solidarność nie może ograniczać się do jednego odcinka granicy i powinna obejmować zarówno północ, jak i południe Europy, a także obszar Morza Czarnego. Taki kierunek ma służyć budowaniu spójnej polityki bezpieczeństwa od Bałtyku po południowo-wschodnią część kontynentu.
„Potrzebne są nam mechanizmy niezbędne do planowania i przygotowania obywateli. Robimy coś więcej niż ochrona terytorium. Chronimy zasady, które łączą nasze kraje. Bezpieczeństwo flanki stanowi o naszym bezpieczeństwie. Nie odwlekajmy tego.”
Gitanas Nauseda, prezydent Litwy
Wypowiedzi uczestników wskazywały, że bezpieczeństwo nie jest rozumiane wyłącznie jako obrona granic. Mowa była także o przygotowaniu obywateli, tworzeniu mechanizmów planowania oraz ochronie zasad, które łączą państwa europejskie. To oznacza, że działania omawiane w Gdańsku mają obejmować zarówno wojsko i infrastrukturę, jak i systemy organizacji państwa na czas kryzysu.
To drugie spotkanie tego formatu. Wskazano terminy i konkretne liczby
Szczyt w Gdańsku był drugim spotkaniem przywódców państw wschodniej flanki w tym formacie. Pierwsze odbyło się w Helsinkach w 2025 roku. Uczestnicy podkreślali, że kontynuacja tego mechanizmu konsultacji ma służyć stałej koordynacji działań politycznych i obronnych państw regionu, które są najbardziej narażone na skutki agresywnej polityki Rosji.
„Ustanowiliśmy ten format wspólnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszłym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy się po raz drugi i ważne jest, abyśmy kontynuowali te prace”
Petteri Orpo, premier Finlandii
W trakcie obrad mówiono również o wkładzie poszczególnych państw w działania obronne. Premier Szwecji Ulf Kristersson wskazał na zdecydowane działania wobec tzw. floty cieni oraz ochronę zasobów morskich na Morzu Bałtyckim. Dodał, że wzmacnianie bezpieczeństwa na wodach regionu odbywa się z poszanowaniem prawa międzynarodowego, co ma znaczenie dla stabilności szlaków i infrastruktury morskiej.
„Szwedzkie władze wciąż działają w sposób zdecydowany wobec floty cieni, podtrzymując prawo międzynarodowe. Bronimy zasobów morskich znajdujących się na flance wschodniej, na Morzu Bałtyckim”
Ulf Kristersson, premier Szwecji
Wątek wydatków obronnych należał do najczęściej powtarzanych podczas szczytu. Podkreślano, że kraje położone najbliżej wschodniej granicy Europy ponoszą największy ciężar finansowy związany z inwestycjami w bezpieczeństwo. Polska została wskazana jako jeden z liderów pod względem poziomu środków przeznaczanych na obronę i bezpieczeństwo, co ma również wpływ na relacje ze Stanami Zjednoczonymi.
„Na obronę bezpośrednio i na rzeczy związane z obroną to będzie 7%, więc udział rzeczywiście bardzo duży, bardzo solidny”
Donald Tusk, premier
„Ostatnie 6 miesięcy to czas podejmowania wielu ważnych działań dla wzmocnienia obronności i bezpieczeństwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatków Estonii na obronność”
Kristen Michal, premier Estonii
„Te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na obronność, biorąc odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Jeśli spojrzeć na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystują właśnie kraje flanki wschodniej. To dzieje się w imię solidarności całej Europy”
Andrius Kubilius, komisarz
- pierwszy szczyt tego formatu odbył się w Helsinkach w 2025 roku
- spotkanie w Gdańsku było drugim szczytem państw wschodniej flanki
- premier wskazał, że na obronę i cele związane z obronnością ma przypadać 7%
- Estonia zadeklarowała poziom wydatków obronnych na poziomie 5,4% PKB
- ostatnie 6 miesięcy wskazano jako okres intensywnych działań wzmacniających bezpieczeństwo
- z programu SAFE kraje wschodniej flanki wykorzystują 76 mld euro
- uczestnicy ostrzegali przed możliwą eskalacją w najbliższych tygodniach i miesiącach
Zestawione podczas spotkania liczby miały pokazać skalę zaangażowania państw regionu. Chodzi zarówno o realne nakłady budżetowe, jak i o gotowość do utrzymania wysokiego tempa inwestycji. W praktyce oznacza to dalsze zakupy, rozbudowę infrastruktury oraz przygotowanie mechanizmów reagowania na zagrożenia, które mogą pojawić się w krótkim terminie.
Spotkanie w Gdańsku zakończyło się potwierdzeniem jedności i solidarności państw wschodniej flanki oraz pełnego wsparcia ze strony Unii Europejskiej dla działań wzmacniających bezpieczeństwo regionu. Przywódcy zadeklarowali kontynuację współpracy w ustanowionym formacie, a głównym celem pozostaje koordynacja polityki wobec zagrożeń płynących ze strony Rosji. Wspólny przekaz ze szczytu obejmuje jednocześnie trzy kierunki dalszych działań: wsparcie Ukrainy, rozwój zdolności obronnych i utrzymanie ścisłej współpracy z partnerami europejskimi oraz amerykańskimi.